سیسیل برای حدود ۱۵۰ سال (۹۰۹-۱۰۵۰ میلادی) جزئی از قلمرو فاطمیان بود. سیسیل، که در ابتدا استانی از امارت اغلبیان به شمار میرفت، با فتح اَفریقینامی که مسلمانان در قرون وسطی به تونس امروزی اطلاق میکردند؛ همچنین منطقهای که فاطمیان دولت خود را در اوایل قرن دهم میلادی در آنجا تأسیس کردند. به دست فاطمیاندودمان بزرگ مسلمان خلفای اسماعیلی در شمال آفریقا (از سال ۹۰۹ میلادی) و بعدها در مصر (۹۷۳-۱۱۷۱ میلادی) بیشتر درآمد. آنها برای تثبیت قدرت خود در این جزیره به شدّت تلاش کردند و میراثی ماندگار از خود به جای گذاشتند. سپس سیسیل توسّط فرماندارانی اداره میشد که برجستهترین آنها خاندان کلبیان بودند، تا اینکه آشفتگیهای سیاسی اواسط قرن یازدهم میلادی، زمینه را برای فتح نورمنها فراهم آورد. اگرچه وابستگی سیاسی به فاطمیان به پایان رسید، امّا روابط اقتصادی و فرهنگی – و به ویژه، حضور مسلمانان و یهودیان در سیسیل – تحت حاکمیّت نورمنها تداوم یافت و از برخی جهات حتّی شدّت گرفت. با این وجود، نقش فاطمیان در تاریخ سیسیل مسلمان – که خود حوزهای به حاشیه رانده شده از مطالعات است – همچنان مبهم باقی مانده است.
کمبود منابع مکتوب و آثار باستانشناختی از دورهی فاطمی، از دیرباز چالشی بزرگ برای مورّخان سیسیل مسلمان بوده است. اگرچه تاکنون هیچ تکنگاریای بهطور اختصاصی به سیسیل فاطمی نپرداخته، این موضوع حتّی در فصلهای موضوعی مجموعههای اخیر با محوریّت فاطمیان نیز جایگاهی نسبتاً کمرنگ دارد. این کنفرانس پژوهشگران فعّال در این حوزه را فرا میخواند تا با توجّه به منابع و اسناد تازهمنتشرشده، مواد و یافتههای اخیراً کشفشدهی مرتبط با تاریخ فاطمیان، و رویکردهای پژوهشی نوآورانهای که از فنّاوریهای دیجیتال و روششناسیهای نوظهور دیگر بهره میگیرند، این خلأ را برطرف سازند.
بخش عمدهای از پژوهشهای اخیر در مورد سیسیل مسلمان، تحت تأثیر آثار پیشگامانهی میکِلِه اَماری (۱۸۰۶-۱۸۸۹)، عربشناس سیسیلی (و میهنپرست ایتالیایی) قرن نوزدهم، به ویژه (۱۸۵۴-۱۸۷۲) و . یکی از ماندگارترین میراثهای اَماری، تأکید بر خودمختاری و استقلال جزیره بوده است - تفسیری که عمدتاً از دغدغههای سیاسی آن زمان ناشی میشود تا از شواهد موجود. در مقابل، ویرایش متون فاطمی که در دسترس اَماری نیستند، مانند کتاب المجالس والمُسایرات و صراط الاُستاذ جوذر ، دیدگاههای درونی کمیابی در مورد ابعاد سیاسی و مذهبی حکومت فاطمیان در سیسیل ارائه میدهند. منابع دیگری که اخیراً منتشر شدهاند، مانند غرائبċċاʤنون ( ، ویرایش ای. سَویج-اسمیت و وای. راپوپورت)، اثری طرفدار فاطمیان که به مسیرهای دریایی و دادههای جغرافیایی میپردازد و شامل نقشههای منحصر به فردی از سیسیل و مدیترانه و همچنین مجموعهای رو به گسترش از اسناد جنیزهی قاهره است، سیسیل را به عنوان بخش جداییناپذیر مدیترانهی فاطمیان معرّفی میکند. این منابع با یافتههای باستانشناسی و مطالعات جدید در مورد تجارت و بازرگانی، کشاورزی، حقوق و مدیریّت، سکّهشناسی، کتیبهشناسی، هنر و معماری و ادبیّات دورهی فاطمیان تکمیل میشوند.
با تکیه بر این پیشرفتهای مهم در دهههای اخیر، ما ازیک منظر میانرشتهای، تمرکز بیشتری بر سیسیل فاطمیان، روابط و وابستگی متقابل آن با مناطق همسایه در آن سوی دریا، داریم.
اهداف کنفرانس
این کنفرانس با هدف ارائهی مشارکت در زمینههای زیر برگزار میشود:
- تاریخنگاری حکومت فاطمیان در سیسیل
تعریف و بررسی مجدّد «دورهی فاطمیان» - از تصرّف سیسیل توسّط فاطمیان در سال ۹۰۹ تا فروپاشی حکومت کلبیان- در چارچوب تاریخ گستردهتر سیسیل «عرب-نورمن» یا «مسلمان». در حال حاضر، پژوهشگران تاریخهای مختلفی را برای پایان حکومت فاطمیان در سیسیل پیشنهاد میکنند، به کوتاهی ۹۰۹-۹۴۴ یا ۹۰۹-۹۶۹، یا طولانیتر برای شامل کردن حکومت نایبالسّلطنههای کلبی (۹۰۹-۱۰۵۲). این امر مستلزم بازخوانی و ارزیابی مجدّد روایت تثبیتشده، با در نظر گرفتن متون تازه ویرایششده و شواهد مادّی، از جمله مطالبی از دورهی نورمنها مستندتر است. - خاطرهی حکومت مسلمانان در سیسیل
بررسی سنّتهای شفاهی، خاطرات جمعی و فرهنگ مادّی به منظور بررسی سنّت خاطرهنگاری پیرامون حکومت فاطمیان در سیسیل، که همچنان مبهم است و اغلب به روایتهای کاریکاتوری یا فولکلور تقلیل یافته است. رابطهی بین سنّت تاریخنگاری و روایتهای رسمی از یک سو، و فرهنگ خاطرهنگاری سیسیلی از سوی دیگر، علیٰرغم این واقعیّت که اقتباس نورمنها از فاطمیان - مانند اتخاذ زبان قدرت فاطمیان - به لطف شواهد مادّی باقی مانده، توجّه علمی را به خود جلب کرده است، همچنان یک حوزهی ناشناخته باقی مانده است. پرداختن به این موضوع همچنین راه را برای بررسی میراث بلندمدّت حکومت فاطمیان در سیسیل، چه در قرنهای بعدی و چه در طنینهای معاصر آن، باز میکند.
موضوعا
مقالات پیشنهادی میتوانند به هر جنبهای از حکومت فاطمیان در سیسیل، عملکرد دولت و بوروکراسی، شبکههای تجاری، دیپلماسی و جنگ، نمادها و زبان قدرت فاطمیان، ادبیّات، مذهب و به ویژه تشیّع اسماعیلی و پیروان اسماعیلی فاطمیان در ارتباط با سیسیل بپردازند. توجّه ویژهای به ماهیّت حکومت فاطمیان در سیسیل خواهد شد:
- ماهیّت اداره و مالیات جزیره در دورهی فاطمیان چگونه تکامل یافت؟
- «فاطمی» در سیسیلِ فاطمی به چه معناست؟ چه جنبههایی از حکومت فاطمیان، مانند مذهب، ایدئولوژی و فرهنگ مادّی، در سیسیل بازتولید شد؟
- وجه «عرب-مسلمان» حکومت نورمنها را میتوان در قاهرهی فاطمی ردیابی کرد. آیا افریقیه یا مصر نقش مشابهی برای سیسیل فاطمی ایفا کردند؟
- وابستگی مذهبی و سیاستهای طایفهای چه نقشی در سیسیل تحت حکومت فاطمیان ایفا کردند؟
- ماهیّت رابطهی بین سلسلهی کلبیان و دربارهای فاطمی در اَفریقی و مصر چه بود؟
مقالات میتوانند تحت محورهای زیر ارائه شوند، از جمله، امّا نه محدود به:
- تاریخنگاری سیسیل دورهی فاطمیان
- پیوستگیها و گسستها
- ادارهی امور دولت
- قاعدهی مالی، ضرب سکّه و مالیات
- جهانوطنی (جهانشهری)، گروههای اجتماعی و تعلّق
- منابع مستند و نسخههای خطی از سیسیل
- فرهنگ مذهبی در سیسیل تحت حکومت فاطمیان
- دعوت اسماعیلی به معنای لفظی «فراخوان»، «ماموریّت» یا دعوت به اسلام. در میان مسلمانان شیعه، این دعوت به پذیرش آرمان امامت بود. همچنین به طور خاص به سلسله مراتب ... در سیسیل اشاره دارد .
- یهودیان و مسیحیان در سیسیلِ فاطمی
- فرهنگ علمی، علوم دینی و یادگیری
- مخالفت با حکومت فاطمیان در سیسیل
- فرهنگ فاطمیان در سیسیل نورمن
- روابط بین سیسیل، سرزمین اصلی ایتالیا، اَفریقیّ و مصر
- لشکرکشیهای نظامی، جنگ و صلح، شورشها
- فرهنگ مادّی، نفوذ و الهامات
- خاطرات و فرهنگ عامّه مربوط به حکومت فاطمیان
- تغییرات و تبادلات زبانی در طول زمان
- فرهنگ عبادی
ارسال چکیدهی مقالات
- چکیده: ۲۰۰ تا ۳۰۰ کلمه به زبان انگلیسی؛ شرح حال مختصر: ۱۰۰ تا ۲۰۰ کلمه
- آخرین مهلت ارسال مقالات: ۱۵ آوریل ۲۰۲۶
- اعلان پذیرش تا ۲۵ آوریل ۲۰۲۶ ارسال خواهد شد.
چکیدهی مقالات باید با استفاده از فُرم زیر ارسال شوند. برای سایر سؤالات، لطفاً از طریق ایمیل SicilyConference@iis.ac.uk با ما تماس بگیرید.
مجموعهی مقالات کنفرانس در مجموعهی میراث شیعی (SHS) مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی منتشر خواهد شد.
اطّلاعات کنفرانس
تاریخ: ۱۹-۲۰ اکتبر ۲۰۲۶
مکان: مرکز آقاخان عنوانی که توسّط شاه ایران در سال ۱۸۱۸ به امام اسماعیلی وقت اعطا شد و توسّط هر یک از جانشینان او به امامت به ارث رسید. ، خیابان هندیساید ۱۰، لندن N1C 4DN، بریتانیا و آنلاین.